Δενδρολίβανο - Καλλιέργεια

Tο δενδρολίβανο είναι ένας μικρός θάμνος, που ανήκει στην οικογένεια των χειλανθών (Lamiaceae) στο γένοςRosmarinus και στο είδος officinalis. Το ύψος του είναι 0,50- 1μέτρο. Αναπτύσσει μεγάλο αριθμό βλαστών, έχει πυκνό φύλλωμα και είναι ορθόκλαδο.

Βοτανικά στοιχεία

Τα φύλλα του είναι δερματώδη, γραμμοειδή, χωρίς μίσχο, με χρώμα σταχτοπράσινο. Τα άνθη του είναι ασπρογάλαζα χωρίς ποδίσκο ενώ φύονται στις μασχάλες των φύλλων πολλά μαζί.

Το κλίμα και το έδαφος

Το δενδρολίβανο ευδοκιμεί σε θερμά όσο και σε ψυχρά κλίματα. Όσον αφορά το υψόμετρο καλό είναι να καλλιεργείται μέχρι τα 600 μέτρα. Μπορεί να καλλιεργηθεί σχεδόν σε όλα τα είδη εδαφών εκτός από τα πολύ βαριά αργιλώδη και τα οποία δεν έχουν καλή στράγγιση. Όσον αφορά το ρΗ, μπορεί να καλλιεργηθεί σε εδάφη από 5,5- 7,5. Επίσης μπορεί να καλλιεργηθεί σαν ποτιστική αλλά και σαν ξηρική καλλιέργεια.
Η καλλιέργεια του δενδρολίβανου
Προετοιμασία του χωραφιού
Στην αρχή πριν από τη φύτευση γίνεται ένα όργωμα στην συνέχεια προστίθεται μία ποσότητα οργανικής ουσίας (κοπριάς) και μετά γίνεται ένα φρεζάρισμα του χωραφιού. Ακολουθεί η φύτευση του αγρού.
Ο πολλαπλασιασμός του δενδρολίβανου
Το δενδρολίβανο πολλαπλασιάζεται κυρίως με μοσχεύματα, μήκους 10cmπερίπου που προέρχονται από τις κορυφές. Τα μοσχεύματα για να αποκτήσουν ρίζες, τοποθετούνται σε φυτώριο σε ένα μίγμα κοπριάς και άμμου (1:1). Πριν από την τοποθέτηση τους στο υπόστρωμα αυτό, απομακρύνονται όλα τα φύλλα εκτός από εκείνα της κορυφής. Η εγκατάσταση των μοσχευμάτων στο φυτώριο μπορεί να γίνει όλο το χρόνο και ο χρόνος ριζοβολίας τους, ανάλογα με την εποχή, κυμαίνεται από 2-4 μήνες. Καλύτερη εποχή εγκατάστασης των μοσχευμάτων στο φυτώριο είναι η άνοιξη. Τα έρριζα μοσχεύματα φυτεύονται στο χωράφι τον Οκτώβριο –Νοέμβριο ή αργότερα τον Φεβρουάριο- Μάρτιο.
Επίσης μπορεί να φυτευτούν και μοσχεύματα ώριμου ξύλου κατευθείαν στο χωράφι, την άνοιξη.
Επίσης πέρα από τα μοσχεύματα χρησιμοποιούνται και παραφυάδες που φυτεύονται την ίδια εποχή.
Σε ξηρικά χωράφια τα έρριζα φυτά φυτεύονται σε γραμμές που απέχουν 1 μέτρο ενώ επάνω σε κάθε γραμμή η απόσταση φυτού από φυτό είναι 0,60- 0,80 μέτρα, ενώ στα ποτιστικά οι αποστάσεις είναι 1 μέτρο.
Η φύτευση γίνεται με τα χέρια ή με μηχανές (καπνοφυτευτικές).

Η λίπανση

Βιολογική καλλιέργεια
Οι ποσότητες του αζώτου που απαιτούνται για την παραγωγή 450 κιλών ξηρής δρόγης το στρέμμα είναι 7,1 κιλά αζώτου, 2,2 κιλά φωσφόρου και 10,8 κιλά καλίου και 1,6 κιλά μαγνησίου. Η λίπανση που πρέπει να γίνει θα πρέπει να αποδίδει στο έδαφος κατά μέσο όρο 6 κιλά αζώτου, 3 κιλά φωσφόρου, 11 κιλά καλίου και 1,5 κιλά μαγνησίου.
Τα λιπάσματα που θα δίδονται στην βιολογική καλλιέργεια του δενδρολίβανου θα είναι σύμφωνες με τον κανονισμό της βιολογικής καλλιέργειας που καθορίζει τα είδη των βιολογικών λιπασμάτων. Σύμφωνα με την κατάσταση των βιολογικών λιπασμάτων, οι ανάγκες του βιολογικού δενδρολίβανου καλύπτονται με τις εξής ποσότητες:
Με την προσθήκη κατά το φθινόπωρο 800 κιλών το στρέμμα καλής χωνεμένης κόπρου αιγοπροβάτων, 3 κιλά φωσφορικού σε μορφή φυσικών φωσφορικών και 15 κιλά θειικού καλίου το στρέμμα, σύμφωνα με τις αναλύσεις των εδαφών καλύπτονται οι ανάγκες σε άζωτο, φωσφόρο και κάλιο και μαγνήσιο του δενδρολίβανου.
ΣΤΗ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ
Στις ξηρικές καλλιέργειες προστίθεται στο έδαφος ένα λίπασμα 25-30 κιλά/ στρέμμα του τύπου (20-10-10) την άνοιξη. Στις ποτιστικές καλλιέργειες πέραν αυτής της ποσότητας, προστίθενται ακόμη 15-20 κιλά νιτρικής αμμωνία (34,5-0-0) σε 3-4 δόσεις από τα μέσα Μαΐου- τέλη Ιουνίου.
Καταπολέμηση ζιζανίων
Τον πρώτο και τον δεύτερο χρόνο πρέπει να γίνεται καταπολέμηση των ζιζανίων. Ο καλύτερος τρόπος καταπολέμησης των ζιζανίων είναι το σκάλισμα, επειδή βοηθά στην ανάπτυξη των φυτών. Από το τρίτο έτος και μετά τα φυτά του δενδρολίβανου καλύπτουν πλήρως το χωράφι με αποτέλεσμα να μη αναπτύσσονται πολλά ζιζάνια τα οποία τα βγάζουμε με το χέρι.
Η άρδευση
Αν και καλλιεργείται και σαν ξηρική καλλιέργεια, αν καλλιεργηθεί σαν ποτιστική, δίνει μεγαλύτερη παραγωγή. Καλύτερη μέθοδος αρδεύσεως είναι με σταγόνες.
Η συγκομιδή
Το δενδρολίβανο μπορεί να συγκομισθεί όταν είναι σε πλήρη άνθηση, δηλαδή από τα μέσα Μαΐου μέχρι και το Σεπτέμβριο. Μπορεί να γίνει σε 2-3 χέρια μέσα στο καλοκαίρι. Τον πρώτο χρόνο η παραγωγή είναι μικρή και γι αυτό δεν γίνεται συλλογή. Το δεύτερο χρόνο παράγεται σχεδόν η μισή από την πλήρη απόδοση ενώ από το τρίτο έτος, φθάνει σε πλήρη παραγωγή. Η μέση απόδοση σε χλωρό βάρος είναι 1500 –2000 κιλά. Η σχέση ξηρού προς χλωρό είναι 35% ενώ οι βλαστοί αποτελούν το 47,5% και τα φύλλα το 52,5% της φυτικής μάζας. Γενικά η παραγωγή σε ξηρά φύλλα, ανέρχεται σε 260-350 κιλά το στρέμμα.
Η συλλογή γίνεται με χορτοκοπτικές μηχανές. Η οικονομική ζωή μίας φυτείας δενδρολίβανου διαρκεί 12-18 χρόνια.

Η αποξήρανση-η παραγωγή αιθέριων ελαίων

Στη συνέχεια οι χλωροί βλαστοί μεταφέρονται σε υπόστεγα για να αποξηρανθούν και να διατηρηθεί το πράσινο χρώμα τους ή σε ειδικά ξηραντήρια. Τα ξηρά φύλλα απομακρύνονται από τους βλαστούς, με τα χέρια. Το ξηρό προϊόν πρέπει να αποθηκεύεται σε ξηρές και δροσερές αποθήκες. Το αιθέριο έλαιο παράγεται όπως στα άλλα αρωματικά φυτά.

Χρήσεις

Σαν ρόφημα χρησιμοποιείται σαν αντιυποτασικό, αντιδιαβητικό, καταπραΰνει το άσθμα, κλπ. Επίσης τα ξηρά φύλλα του χρησιμοποιούνται σαν αντισηπτικό σε πληγές. Στην μαγειρική μπαίνει σε σαλάτες, σάλτσες, κλπ Το αιθέριο έλαιο χρησιμοποιείται στην παρασκευή σαπουνιών και αρωμάτων.
Οικονομικότητα του δενδρολίβανου

Το κόστος εγκατάστασης μίας καλλιέργειας δενδρολίβανου είναι 350-400€ το στρέμμα. Η καλλιέργεια είναι πολυετής και διαρκεί 12-18 χρόνια

Με μία μέση παραγωγή 250-350 κιλών το στρέμμα σε ξηρή δρόγη η καλλιέργεια του δενδρολίβανου μπορεί να δώσει εισόδημα σε βιολογική καλλιέργεια μέχρι 1500- 1800€ το στρέμμα, ενώ σε συμβατική μέχρι 500-700€/στρέμμα.